Diz Kireçlenmesi (Osteoartrit)

Diz Kireçlenmesi (Osteoartrit) Nedir?

Diz osteoartriti, eklem kıkırdağının progresif olarak aşınması ve altındaki kemiğin zamanla hasar görmesi ile karakterize kronik bir dejeneratif eklem hastalığıdır. Türkiye'de 50 yaş üstü popülasyonun %30'unu etkileyen bu hastalık, yaşlı bireylerde yetersizlik ve ağrının en önemli nedenlerinden biridir.

Risk Faktörleri

• İleri Yaş: Kıkırdak dokusunun onarım kapasitesi yaşla birlikte azalır.
• Obezite: Her 1 kg fazla ağırlık diz üzerindeki yükü yaklaşık 4 kat artırır.
• Cinsiyet: 55 yaş üstünde kadınlarda erkeklere kıyasla daha sık görülür.
• Önceki Diz Yaralanmaları: Menisküs yırtığı, ACL yırtığı veya kırık geçirmiş dizlerde risk artar.
• Genetik Yatkınlık: Aile öyküsü önemli bir risk faktörüdür.
• Mesleki Riskler: Uzun süre diz üstünde çalışma, ağır yük kaldırma.
• Yoğun Spor Geçmişi: Yüksek darbeli sporlar diz kıkırdağını uzun vadede etkileyebilir.

Belirti ve Semptomlar

• Aktiviteyle artan, istirahatte azalan diz ağrısı
• Sabah tutukluğu (30 dakikadan kısa sürer, romatoid artritten bu özelliğiyle ayrılır)
• Diz ekleminde krepitasyon (çıtırtı, gıcırdama sesi)
• Eklem çevresinde şişlik
• Bacak ekseni bozukluğu (O-bacak veya X-bacak deformitesi)
• Merdiven inip çıkarken zorlanma
• Yürüme mesafesinin giderek kısalması
• Uzun süre oturma veya ayakta kalmada güçlük

Radyolojik Evreleme (Kellgren-Lawrence Sınıflaması)

• Evre 0: Normal eklem; kireçlenme bulgusu yok.
• Evre 1 (Şüpheli): Minimal osteofitler (kemik çıkıntılar); eklem aralığı normal.
• Evre 2 (Hafif): Belirgin osteofitler; eklem aralığı korunmuş.
• Evre 3 (Orta): Orta düzeyde eklem aralığı daralması, subkondral skleroz.
• Evre 4 (Ağır): Belirgin eklem aralığı daralması veya kapanması, ciddi deformasyon.

Tedavi Seçenekleri

1. Konservatif Tedavi (Evre 1–2)

• Kilo verme ve yaşam tarzı değişikliği
• Fizik tedavi: kuadriseps güçlendirme, aerobik egzersiz (bisiklet, yüzme)
• NSAID'ler, parasetamol, topikal diklofenak
• Destekleyici ortez ve tabanlık

2. Minimal İnvaziv Tedaviler (Evre 2–3)

• Kortikosteroid Enjeksiyonu: Hızlı ağrı kesici etki; yılda 3–4 defayı geçmemeli.
• Hiyalüronik Asit (Viskosuplementasyon): Eklem sıvısının viskozitesini artırarak ağrıyı azaltır.
• PRP (Platelet Zengin Plazma): Hastanın kendi kanından elde edilen büyüme faktörleri ile kıkırdak onarımı desteklenir.
• Artroskopik Lavaj ve Debridman: Serbest kıkırdak parçalarının, enflamatuvar sinoviyal dokunun temizlenmesi.

3. Cerrahi Tedavi (Evre 3–4)

• Osteotomi: Genç ve aktif hastalarda bacak eksenini düzelterek yükü sağlam kompartmana aktarır.
• Parsiyel (Tek Kompartman) Diz Protezi: Sadece hasar görmüş bölgenin değiştirilmesi; kemik korunur.
• Total Diz Protezi (TDP): İleri evre ve yaygın kireçlenmede tüm eklem yüzeylerinin değiştirilmesi. Başarı oranı %90'ın üzerindedir.
• Robotik Diz Protezi: 3D planlama ve robot yardımlı hassas implant yerleşimi ile daha iyi sonuçlar.